Czym jest autyzm — krótkie wprowadzenie

Czym jest autyzm

Autyzm (ang. Autism Spectrum Disorder, ASD) to spektrum zaburzeń neurorozwojowych charakteryzujące się trudnościami w dwóch głównych obszarach:

• komunikacji społecznej i interakcji — różny sposób nawiązywania kontaktu, trudność w odczytywaniu emocji i sygnałów niewerbalnych, inne wzorce rozmowy,
• ograniczonych, powtarzalnych wzorców zachowań i zainteresowań — silne potrzeby rutyny, intensywne, wąskie zainteresowania, specyficzne reakcje na bodźce sensoryczne (dźwięk, światło, dotyk).

Cechy te występują od wczesnego dzieciństwa — choć u części osób (zwłaszcza kobiet) bywają długo niezauważane. Autyzm nie wynika z wychowania ani choroby psychicznej.

Dlaczego mówimy „spektrum”

Dwie osoby z tą samą diagnozą mogą funkcjonować zupełnie inaczej. Jedna osoba może być wysoko komunikatywna i samodzielna, inna potrzebuje intensywnego, codziennego wsparcia. Stąd termin spektrum — szeroki zakres profili, w których łączą się te same dwa obszary cech, ale w różnym natężeniu.

„Jeśli poznałeś jedną osobę z autyzmem — poznałeś jedną osobę z autyzmem.”

Stephen Shore

Dlatego nie istnieje uniwersalne podejście terapeutyczne ani jeden „program” wsparcia — pomoc musi być dopasowana indywidualnie.

Kryteria diagnostyczne

W Polsce i na świecie używa się dwóch klasyfikacji:

DSM-5 (American Psychiatric Association)

Wprowadziła w 2013 r. termin Autism Spectrum Disorder (ASD), łącząc wcześniejsze diagnozy (autyzm dziecięcy, zespół Aspergera, PDD-NOS) w jedno kontinuum. Wyróżnia trzy poziomy potrzebnego wsparcia: 1 — wymaga wsparcia, 2 — wymaga znacznego wsparcia, 3 — wymaga bardzo znacznego wsparcia.

ICD-11 (Światowa Organizacja Zdrowia)

Obowiązuje w Polsce w ramach systemu refundacji od 2022 r. (zastąpiła ICD-10). Również posługuje się terminem Autism Spectrum Disorder i klasyfikuje obraz kliniczny przez pryzmat funkcjonowania osoby — z uwzględnieniem niepełnosprawności intelektualnej i rozwoju mowy.

Autyzm u dorosłych

To temat, którym zajmuje się Fundacja Dom Rain Mana od ponad dwóch dekad. Autyzm nie „mija” z wiekiem — dorośli również go mają i często wymagają dożywotniego wsparcia: w mieszkaniu, pracy, terapii, codziennym funkcjonowaniu.

System opieki w Polsce był przez lata przygotowany głównie z myślą o dzieciach. Dorośli ze spektrum napotykają więcej barier:

• mało wyspecjalizowanych miejsc pobytu długoterminowego,
• luka między wsparciem szkolnym a dorosłą rzeczywistością („dorastanie na klifie”),
• brak wystarczających usług zatrudnienia wspomaganego.

Dlatego budujemy Dom Rain Mana w Kwiekach — gospodarstwo wzorowane na irlandzkim modelu, w którym 6–10 dorosłych osób z autyzmem znajdzie stały dom, opiekę terapeutów i rytm pracy w gospodarstwie.

Czego autyzm nie jest

• Nie jest to skutkiem szczepień. Istnieją jednak uzasadnione podejrzenia, że w niektórych przypadkach szczepienia mogły pełnić rolę katalizatora, przyczyniając się do ujawnienia lub uaktywnienia wcześniej istniejących zaburzeń.
• Nie jest „złym wychowaniem”. Hipoteza „matek-lodówek” z lat 50. została odrzucona dziesięciolecia temu.
• Nie jest chorobą psychiczną. To zaburzenie neurorozwojowe — sposób, w jaki rozwija się i działa mózg.
• Nie jest „karą” ani „darem”. Jest częścią tego, kim jest dana osoba, i wymaga dostosowania otoczenia, nie zmiany osoby.

Gdzie szukać dalej

Jeśli rozpoczynasz drogę poznawania autyzmu — Twojego dziecka, partnera, kogoś bliskiego lub własnego — sięgnij po sprawdzone źródła:

• Polska sieć poradni specjalistycznych — np. Fundacja SYNAPSIS,
• międzynarodowe ośrodki badawcze — Autism Research Institute,
• państwowe programy wsparcia — PFRON, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych,
• kolejne artykuły w naszej bazie wiedzy (testy diagnostyczne, terapie, dylematy dorosłości).

Jeśli chcesz porozmawiać z kimś z Fundacji — napisz do nas na [email protected]. Od 2005 roku towarzyszymy rodzinom dorosłych osób z autyzmem.